09395313183
اگر فرزندتان می‌گوید در مدرسه کسی مرتب مسخره‌اش می‌کند، تهدیدش می‌کند یا او را از جمع کنار می‌گذارد، اولین کار این نیست که به او بگویید «قوی باش» یا «خودت حلش کن». اول آرام گوش بدهید، مطمئن شوید کودک احساس امنیت می‌کند، اتفاق‌ها را دقیق ثبت کنید و با مسئولان مدرسه برای متوقف شدن رفتار و جلوگیری از تکرار آن برنامه مشخصی بچینید.
قلدری در مدرسه فقط به درگیری بدنی محدود نیست. تحقیر مکرر، پخش شایعه، طرد عمدی یا پیام‌های آزاردهنده نیز ممکن است زورگویی باشد. در این مقاله، به زبان ساده توضیح می‌دهیم چگونه نشانه‌ها را بشناسیم، با کودک حرف بزنیم و در مدرسه به‌جای تنش بیشتر، از یک پیگیری مؤثر و امن کمک بگیریم.
اگر خطر فوری برای امنیت کودک وجود دارد، پیگیری اداری معمول را به تعویق نیندازید: او را در محیط امن و تحت مراقبت بزرگسال قرار دهید و از مسئولان مدرسه یا خدمات اضطراری محل کمک فوری بگیرید.
طبق تعریف StopBullying.gov، قلدری رفتاری آزاردهنده و ناخواسته است که با عدم توازن واقعی یا احساس‌شده قدرت همراه است و تکرار شده یا احتمال تکرار آن بالاست. قدرت می‌تواند از زور بدنی، محبوبیت در جمع، تعداد افراد یک گروه یا دسترسی به اطلاعات خصوصی ناشی شود.
در اختلاف معمولی، دو کودک ممکن است بر سر بازی یا نوبت بحث کنند و هیچ‌کدام بر دیگری تسلط مشخصی نداشته باشد. اما در زورگویی، کودک ممکن است احساس کند نمی‌تواند جلوی رفتار را بگیرد و بارها هدف قرار می‌گیرد. این تفاوت به معنی بی‌اهمیت بودن یک درگیری منفرد نیست: هر رفتار تهدیدکننده یا خطرناک، حتی اگر فقط یک بار رخ دهد، نیازمند واکنش مناسب است.
ممکن است یک کودک چند نوع از این رفتارها را هم‌زمان تجربه کند. به‌جای برچسب دائمی «بچه قلدر» یا «قربانی»، بهتر است درباره رفتار آزاردهنده و مسئولیت متوقف کردن آن صحبت کنیم.
همه کودکان موضوع را مستقیم مطرح نمی‌کنند. نشانه‌های زیر می‌توانند دلیل خوبی برای شروع گفت‌وگوی آرام باشند؛ البته هیچ‌یک به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که قلدری رخ داده است:
این نشانه‌ها در راهنمای علائم هشدار قلدری نیز آمده‌اند. برای شروع می‌توانید بدون پیش‌داوری بپرسید: «این روزها زنگ تفریح چطور می‌گذره؟» یا «دیدم بعضی روزها دوست نداری بری مدرسه؛ چیزی هست که بخوای درباره‌اش حرف بزنیم؟»
کودک معمولاً ابتدا باید حس کند حرفش شنیده می‌شود. واکنش هیجانی شدید بزرگسال، تهدید به برخورد با همکلاسی یا اصرار به گفتن همه جزئیات در همان لحظه ممکن است او را از ادامه گفت‌وگو منصرف کند.
سؤال‌های باز بپرسید: «چه اتفاقی افتاد؟»، «چه کسی آنجا بود؟»، «چند بار پیش آمده؟» و «از چه چیزی بیشتر نگران هستی؟». از کودک انتظار نداشته باشید به‌تنهایی با رفتار تکرارشونده‌ای که قدرت مقابله با آن را ندارد مواجه شود.
اگر کودک به‌دلیل قلدری در مدرسه از جمع کنار کشیده است، مقاله آموزش دوست‌یابی به کودکان در مدرسه می‌تواند درباره حمایت از روابط سالم کمک کند؛ اما تقویت دوستی جایگزین مسئولیت مدرسه برای متوقف کردن زورگویی نیست.
بهتر است وقتی گزارشی معتبر از آزار تکرارشونده، تهدید، آسیب، طرد عمدی یا نگرانی جدی درباره امنیت کودک دارید، موضوع را بدون تأخیر با مدرسه مطرح کنید. قرار نیست صبر کنیم تا نشانه‌ها شدید شوند یا کودک دیگر حاضر به حضور در کلاس نباشد.
نمونه متن برای شروع گفت‌وگو:
«فرزندم چند بار از رفتار آزاردهنده در زنگ تفریح گفته و این موضوع روی آرامشش اثر گذاشته است. دوست دارم با کمک شما جزئیات بررسی شود و درباره نظارت در زنگ تفریح، فرد امن برای مراجعه کودک و زمان پیگیری بعدی به توافق برسیم.»
از معلم یا مشاور بپرسید چه اقدامی برای امنیت فوری کودک، بررسی عادلانه موضوع، مراقبت در راهرو و حیاط و جلوگیری از تلافی در نظر گرفته می‌شود. درخواست کنید جلسه یا تماس پیگیری در زمانی مشخص انجام شود. یونیسف نیز بر همکاری والدین، معلم، مسئولان و مشاور مدرسه تأکید می‌کند.
بهتر است برای اطلاع از رفتار مدرسه پس از گزارش، فقط انتظار «تنبیه کودک مقابل» نداشته باشید؛ هدف اصلی، متوقف کردن رفتار، حفاظت از همه دانش‌آموزان و جلوگیری از تکرار است. جزئیات محرمانه مربوط به دانش‌آموز دیگر نیز ممکن است قابل ارائه به خانواده شما نباشد.
وقتی خطر فوری وجود ندارد و کودک در موقعیت نسبتاً امن است، می‌توان مهارت‌های ساده زیر را به‌صورت بازی نقش و بدون اجبار تمرین کرد:
مهارت‌ورزی به کودک کمک می‌کند درخواست کمک را واضح‌تر مطرح کند، اما مسئولیت جلوگیری از قلدری بر عهده او نیست. برای تمرین گفت‌وگوی محترمانه و انتخاب راه‌حل، مقاله آموزش مهارت حل مسئله به کودکان هم می‌تواند مفید باشد.
اگر با وجود اطلاع دادن، رفتار متوقف نشده است، مسیر پیگیری را روشن‌تر و مستندتر کنید:
اگر آزار در گروه‌های پیام‌رسان هم رخ می‌دهد، همراه کودک شواهد را نگه دارید، حساب‌های آزاردهنده را از امکانات گزارش و مسدودسازی پلتفرم پیگیری کنید و در صورتی که هم‌کلاسی‌ها درگیرند، مدرسه را هم باخبر کنید. راهنمای یونیسف درباره قلدری سایبری بر مستندسازی و حفظ ارتباط حمایتی با کودک تأکید دارد.
به کودک یاد بدهید برای حمایت از همکلاسی لازم نیست خودش را در معرض خطر قرار دهد. می‌تواند ماجرا را به یک بزرگسال مسئول خبر دهد، کنار کودک آسیب‌دیده بماند یا بعد از موقعیت از او بپرسد «می‌خوای با هم پیش معلم بریم؟». سکوت گروهی گاهی آزار را ادامه‌دار می‌کند؛ اما مداخله باید امن و متناسب با سن باشد.
گاهی حتی پس از متوقف شدن رفتار آزاردهنده، نگرانی کودک درباره حضور در مدرسه یا روبه‌رو شدن با هم‌سالان ادامه پیدا می‌کند. اگر تغییرات خواب، اضطراب، دوری از فعالیت‌ها، نگرانی شدید یا افت عملکرد برای کودک محسوس و ادامه‌دار است، مشورت با متخصص سلامت روان کودک کمک‌کننده خواهد بود. در این موقعیت، رسیدگی مدرسه و حمایت روان‌شناختی باید در کنار هم باشند؛ صرفاً آموزش مهارت به کودک کافی نیست.
برای تشخیص اینکه اضطراب رفتن به مدرسه چه عللی ممکن است داشته باشد، می‌توانید مقاله اضطراب کلاس اول و ترس از مدرسه را نیز بخوانید. اگر نیاز به بررسی تخصصی تأثیر این تجربه بر هیجان و رفتار فرزندتان دارید، صفحه ارزیابی مشکلات رفتاری و اضطرابی کودکان و نوجوانان برای آشنایی با مسیر خدمات در دسترس است.
اول آرام به او گوش دهید، امنیت فعلی‌اش را بررسی کنید و جزئیات اتفاق‌ها را یادداشت کنید. سپس با معلم یا مشاور مدرسه برای نظارت، متوقف شدن رفتار آزاردهنده و پیگیری در زمان مشخص هماهنگ شوید.
خیر. توصیه به دعوا یا تلافی ممکن است خطر را بیشتر کند. بهتر است به کودک بیان قاطع و کوتاه، دورشدن از موقعیت ناامن و مراجعه به بزرگسال مورد اعتماد را آموزش دهیم.
وقتی کودک از آزار تکرارشونده، تهدید یا ترس در محیط مدرسه خبر می‌دهد، منتظر شدیدتر شدن شرایط نمانید. در وضعیت خطر فوری، تأمین امنیت کودک باید در اولویت قرار گیرد.
در قلدری معمولاً آزار ناخواسته، عدم توازن قدرت و تکرار یا احتمال تکرار وجود دارد. دعوای اتفاقی ممکن است میان دو کودک با قدرت نسبتاً برابر رخ دهد؛ البته هر درگیری آسیب‌زا هم نیازمند رسیدگی متناسب است.
مواجهه با قلدری در مدرسه به معنای تمرین خشونت یا سپردن همه مسئولیت به کودک نیست. گوش دادن به تجربه او، حفظ امنیت، اطلاع‌رسانی دقیق به مدرسه، پیگیری قابل سنجش و در صورت نیاز دریافت حمایت تخصصی، مسیر مناسبی برای کاهش آسیب و جلوگیری از تکرار است.
این مقاله برای آموزش خانواده‌ها تهیه شده است. ارزیابی وضعیت هر کودک و تصمیم‌های مدرسه باید بر اساس اطلاعات همان موقعیت و با رعایت محرمانگی انجام شود.
کارشناس ارشد بالینی و مشاور مدرسه
