چرا دانش آموزان دچار بی‌انگیزگی تحصیلی می‌شوند؟

مطالعات روانشناسی انجمن روانشناسی آمریکا نشان می‌دهد انگیزه تحصیلی یکی از عوامل مهم موفقیت دانش آموزان است .یکی از شکایت های پدران، مادران و مربیان تعلیم و تربیت موضوع بی‌انگیزگی تحصیلی در دانش آموزان و درواقع تمایل نداشتن دانش آموز به خواندن درس و انجام وظایف تحصیلی خود می‌باشد. بی انگیزگی تحصیلی در دانش آموزان حالتی است که دانش آموز تمایل، انرژی یا هدف مشخصی برای یادگیری ندارد و شاید مدرسه را محیطی ملال آور و خسته کننده بداند و رفته رفته از آن متنفر شود و اگر این مسئله رفع نشود، منجر به صعیف شدن اعتماد به نفس و چه بسا رفتن به سمت ترک تحصیل شود. خانواده به عنوان اولین محیط زندگی جمعی برای دانش آموز، نقش به‌ سزایی در شکل گیری انگیزه ایشان ایفا می‌کند. محیط آموزشی مدرسه نیز مانند خانواده نقش قابل توجهی در ایجاد و پرورش انگیزش تحصیلی دانش آموزان دارد. در این مقاله به دنبال بررسی علل و علائم بی‌انگیزگی تحصیلی در دانش آموزان و ارائه راهکارهای موثر برای تقویت انگیزه برای درس خواندن در دانش هستیم.(فصلنامه علمی_پژوهشی روانشناسی دانشگاه تبریز)

علت های بی‌انگیزگی تحصیلی در دانش آموزان

۱. فشار بیش از حد والدین یا مقایسه با دیگران

وقتی دانش آموز مدام با همسالان، خواهر یا برادر خود مقایسه می‌شود، بذر اضطراب و دلسردی در او به وجود می‌آید.

۲. ترس از شکست و نمره پایین

دانش آموزی که بارها نمره ی غیرقابل قبولی را کسب کرده و شکست خورده، ممکن است برای جلوگیری از شکست دوباره، تلاش نکردن را انتخاب کند.

۳. نداشتن هدف مشخص

وقتی دانش آموز نداند برای چه درس می‌خواند، طبیعتا انگیزه‌‌ای هم برای تلاش کردن ندارد.

۴. روش‌های تدریس یکنواخت و خسته کننده

وقتی آموزش صرفا حفظی و یکنواخت باشد و تعاملی در آن نباشد، علاقه به یادگیری کاهش می‌یابد و انگیزه ای برای تحصیل نمی‌ماند.

۵. مشکلات خانوادگی یا عاطفی

وقتی دانش آموز در محیطی که در آن تنش، طلاق، کم توجهی یا فقدان حمایت عاطفی باشد، رفته رفته نسبت به تحصیل و اهداف خود بی انگیزه می‌شود.

۶. عزت نفس پایین

دانش آموزانی که به توانمندی‌های خود بی اعتماد و دچار خودکم‌بینی هستند، زود ناامید می‌شوند.

۷. استفاده بیش از حد از موبایل و فضای مجازی

جذابیت های فضای مجازی و دسترسی به اطلاعات به صورت آنی و سریع، انگیزه های تحصیلی و رسیدن به اهداف بلند مدت را کاهش می‌دهد. 8. وضعیت روحی نامناسب بر اسا گزارش CDC در بسیاری از مواقع بی‌انگیزگی تحصیلی در دانش آموزان به علت مسائلی همچون اضطراب بالا، افسردگی، مشکلات توجه وتمرکز و  اختلالات یادگیری است . در این شرایط نیاز است تا وضعیت روحی دانش اموز توسط مشاور متخصص ارزیابی شود. برای ارزیابی مشکلات روحی و رفتاری دانش آموز میتوانید اینجا کلیک کنید. همچنین مطالعه مقاله چگونه اضطراب امتحان را کاهش دهیم؟ نیز میتواند برای دانش آموزانی که مشکل اضطراب بالا دارند کمک کننده باشد.

علائم بی‌انگیزگی تحصیلی در دانش آموزان

۱. بی علاقگی به درس و مدرسه

از مهمترین نشانه‌های بی‌انگیزگی تحصیلی در دانش آموزان این است که به درس خواندن و رفتن به مدرسه بی‌میل می‌سوند. به گفته متخصصان Child Mind Institute، کاهش انگیزه در کودکان می‌تواند با عواملی مانند اضطراب، فشار تحصیلی یا تجربه شکست‌های مکرر مرتبط باشد. لینک: دانش آموز ممکن است بگوید: “درس خواندن به چه درد من می‌خوره؟” ” من توی مدرسه خسته میشم. ” ” این درس‌هایی که می‌خونم به درد آینده من نمی‌خوره. ” مطالعه مقاله اگر دانش آموز درس نمیخواند چه کنیم؟ میتواند در زمینه بهبود عملکرد تحصیلی کمک کند.

۲. به تعویق انداختن تکالیف

دانش آموز چون انگیزه و هدفی برای درس خواندن ندارد، انجام تکالیف خود را به تعویق می‌اندازد و امروز و فردا می‌کند. در نتیجه با زیاد شدن حجم تکالیف، احساس خستگی و ناامیدی بیشتری می‌کند. دانش آموز ممکن است بگوید: ” بعد از بازی انجامش میدم.” ” حالا وقت هست، بعدا می‌نویسم.” ” امشب حوصله ندارم مشق بنویسم.”

۳. افت نمرات و عملکرد تحصیلی

وقتی دانش آموز بی‌انگیزه می‌شود، به مرور از درس خواندن فرار و نمرات پایینی کسب می‌کند و کیفیت یادگیری او کاهش می‌یابد. دانش آموز وقتی نمره پایین می‌گیرد ممکن است بگوید: ” مهم نیست، نمره که همه چیز نیست.” ” هربار درس می‌خونم نمره ام کم میشه، پس درس به چه درد می‌خوره؟” ” دوستامم نمره‌شون بد شد. ”

۴. خستگی و بی‌حوصلگی مداوم

دانش آموز بی‌انگیزه هنگام درس خواندن، مدام از جای خود بلند شده و تمرکز لازم را ندارد. دانش آموز در زمان درس خواندن می‌گوید: ” من خسته شدم از تکلیف نوشتن.” ” دیگه حوصله درس خوندن ندارم.” ” خوابم میاد، گرسنمه.”

۵. غیبت‌های مکرر یا بهانه تراشی برای نرفتن به مدرسه

اگر محیط آموزشی برای دانش آموز جذابیت نداشته باشد، از رفتن به مدرسه فرار می‌کند. دانش‌آموز ممکن است چنین جملاتی بگوید: ” امروز دلم درد می‌کنه، نمی‌خوام برم مدرسه. ” ” امروز درس مهمی نداریم.” ” معلممون خیلی سخت می‌گیره، دوست ندارم برم مدرسه. ”

۶. کاهش اعتمادبه‌نفس یا خودسرزنشی

وقتی دانش آموز احساس کند که در کسب موفقیت و نمره‌ خوب ناتوان است، انگیزه و میلی نسبت به درس خواندن ندارد. دانش آموزی که باور منفی نسبت به خود دارد می‌گوید: ” من اصلا یاد نمی‌گیرم.” ” من از دوستام ضعیف‌ترم.‌” ” معلم هیچ وقت من رو تشویق نمی‌کنه.”

۷ راهکار افزایش انگیزه درس خواندن دانش آموزان

۱. تعیین هدف‌های کوچک

هدف های قابل دسترس، احساس موفقیت و انگیزه را بیشتر می‌کند. مثال: به جای اینکه دانش آموز کل فصل را بخواند، فقط ۵ صفحه را مطالعه کند.

۲. تشویق تلاش به جای تمرکز روی نمره

وقتی والدین یا مربیان فقط به نمره اهمیت می‌دهند، انگیزه دانش آموز کاهش پیدا می‌کند. مثال: به جای گفتن ” چه نمره خوبی گرفتی.” بگویید ” دیدم برای این امتحان چقدر تلاش کردی.”

۳. ارتباط دادن درس با زندگی واقعی

وقتی دانش آموز کاربرد درس را در زندگی بداند، انگیزه او افزایش پیدا می‌کند. مثال: وقتی به خرید رفتید از او بخواهید قیمت ها را جمع کند تا با کاربرد ریاضی آشنا شود.

۴. ایجاد تنوع در روش یادگیری

برای یادگیری از روش های متنوع و گوناگون استفاده کنید. این کار میتواند برای دانش آموزانی که مشکل تمرکز دارند بسیار کمک کننده باشد. مثال: استفاده از ویدئوها یا بازی‌های آموزشی همچنین با مطالعه مقاله چگونه تمرکز کودک را افزایش دهیم؟ میتوانید به راهکار های بیشتری برای افزایش تمرکز دانش آموزان دست پیدا کنید.

۵. پیدا کردن علاقه و استعداد دانش آموز

وقتی دانش آموز در زمینه علاقه‌ای که دارد قدم بگذارد، انگیزه او افزایش پیدا می‌کند. برای استعداد سنجی دانش آموزتان میتوانید از ما کمک بگیرید .  مثال: اگر دانش آموز به کارهای کامپیوتری علاقه دارد، می‌توان از او خواست برای انجام پروژه‌های درسی از نرم افزارهای آموزشی استفاده کند.

۶. پرهیز از مقایسه با دیگران

مقایسه باعث کاهش انگیزه و اعتماد‌به‌نفس می‌شود. مثال: به جای گفتن ” ببین دوستت چه نمره ای گرفته” بگویید: “نسبت به قبل پیشرفت خوبی داشتی.”

۷. کمک گرفتن از مشاور یا معلم

اگر بی‌انگیزگی ادامه پیدا کرد، مشورت با مشاور متخصص می‌تواند مفید باشد. مثال: گفت و گو با مشاور مدرسه برای پیدا کردن علت اصلی بی‌انگیزگی تحصیلی دانش آموز.

چه زمانی باید برای بی‌انگیزگی تحصیلی از مشاور کمک بگیریم؟

• افت ناگهانی نمرات
• بی‌علاقگی شدید به درس
• اضطراب زیاد قبل از امتحان
• طولانی شدن زمان انجام تکالیف نداشتن تمرکز هنگام درس خواندن

اگر فرزندتان دچار بی‌انگیزگی تحصیلی شده است، چه باید کرد؟

بی‌انگیزگی تحصیلی در بسیاری از دانش‌آموزان دیده می‌شود، اما اگر به موقع به آن توجه شود می‌توان از افت تحصیلی و کاهش اعتمادبه‌نفس کودک جلوگیری کرد. گاهی پشت بی‌انگیزگی در درس خواندن عواملی مانند اضطراب، مشکلات یادگیری، نداشتن روش مطالعه صحیح یا فشارهای تحصیلی قرار دارد. در جلسات مشاوره تحصیلی، ابتدا وضعیت درسی و انگیزشی دانش‌آموز بررسی می‌شود و سپس متناسب با ویژگی‌های او راهکارهای عملی برای افزایش انگیزه، بهبود تمرکز و یادگیری بهتر ارائه می‌شود. اگر احساس می‌کنید فرزندتان به درس خواندن علاقه ندارد، زمان زیادی را صرف انجام تکالیف می‌کند یا دچار افت تحصیلی شده است، می‌توانید از خدمات «مشاوره تحصیلی دانش‌آموزان مقطع ابتدایی و متوسطه اول » استفاده کنید تا علت این مشکل به‌صورت تخصصی بررسی شود.

جمع‌بندی

در مجموع، بی‌انگیزگی تحصیلی در دانش‌ آموزان پدیده‌ای رایج اما قابل مدیریت است که می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند فشار والدین، ترس از شکست، نداشتن هدف مشخص، مشکلات خانوادگی یا روش‌های آموزشی نامناسب شکل بگیرد. شناخت به‌موقع علائم این مشکل به والدین و معلمان کمک می‌کند تا پیش از شدید شدن آن، اقدامات مؤثری انجام دهند. با به‌کارگیری راهکارهایی مانند تعیین هدف‌های کوچک، تشویق تلاش، ایجاد تنوع در یادگیری و پرهیز از مقایسه با دیگران می‌توان انگیزه درس خواندن را در دانش‌آموزان تقویت کرد. در نهایت، حمایت عاطفی خانواده و همراهی مدرسه نقش بسیار مهمی در ایجاد علاقه و انگیزه برای یادگیری در دانش‌آموزان دارد.