چگونه اضطراب امتحان در کودکان را کاهش دهیم؟
خیلی از کودکان و به ویژه دانش آموزان اضطراب و نگرانی شدیدی برای امتحان تجربه میکنند. این اضطراب میتواند متاثر از مسائل محیطی مثل عملکرد خانواده یا ویژگیهای شخصیتی مانند برونگرایی یا درونگرایی باشد. اضطراب را میتوان یک پاسخ طبیعی در برابر تهدید تصور کرد اما اگر شدت آن زیاد شود باعث افت تحصیلی و افت عملکرد کودک در زندگی خواهد شد.در ایام امتحانات یکی از دغدغه های مهم والدین این است که چگونه اضطراب امتحان در کودکان را کاهش دهیم؟ طبق تحقیقات انجمن روانشناسی آمریکا (APA )، اضطراب امتحان یکی از شایعترین انواع اضطراب در دانشآموزان است. ما در این مقاله به بررسی علائم اضطراب کودکان در سه دسته روانی، جسمی و رفتاری و ارائه راهکارهای طلایی کاهش اضطراب میپردازیم.
علائم اضطراب امتحان کودکان
۱. علائم روانی
نگرانی و ترس شدید از امتحان
اگر کودک مدام به نتیجه امتحان فکر میکند و از شکست و گرفتن نمره پایین میترس، این نگرانی باعث کاهش تمرکز و آرامش او میشود.افکار منفی درباره نمره
زمانی استرس کودک شدید است که تصور کند حتما نمره ی بدی میگیرد و دیگران به ویژه والدین و معلم از او ناراضی خواهند شد. این افکار استرس او را بیشتر میکند.کاهش تمرکز
وقتی کودک تنش و استرس زیادی هنگام درس خواندن دارد، تمرکز و قدرت توجه خود را نسبت به آنچه مطالعه یا تمرین میکند از دست میدهد. (برای آشنایی بیشتر با روش های افزایش تمرکز در کودکان میتوانید مقاله چگونه تمرکز کودک را افزایش دهیم؟ | علتهای کمبود توجه + ۶ بازی موثر را مطالعه کنید.)بیاعتمادی به تواناییهای خود
اضطراب اعتمادبهنفس کودک را کاهش میدهد و او احساس میکند در موفق شدن ناتوان و از همسالان خود ضعیف تر است.۲. علائم رفتاری
اجتناب از درس خواندن یا امتحان
کودک بخاطر اضطرابی که تجربه میکند، روز امتحان از صبح بهانههای گوناگون برای نرفتن به مدرسه و شرکت در امتحان میآورد. که این رفتار به مرور باعث افت تحصیلی خواهد شد.(برای آشنایی بیشتر با علت های درس نخواندن کودکان و روش های افزایش انگیزه درس خواندن در کودکان میتوانید مقاله اگر کودک درس نمیخواند چه کنیم؟ 9 روش موثر افزایش انگیزه درس خواندن در کودکان را مطالعه کنید.)گریه، عصبانیت یا بیقراری
زمانی که کودک فشارروانی ناشی از اضطراب را تجربه میکند قبل از امتحان از خود رفتارهای پرخاشگرانه، گریه و بی قراری نشان میدهد.بیخوابی یا بد خوابی
کودکی که اضطراب امتحان دارد، شب قبل از امتحان بیخواب میشود یا خوابهای آشفته میبیند.
۳. علائم جسمی
تپش قلب
در زمان اضطراب، ضربان قلب کودک افزایش پیدا میکند. این حالت معمولا قبل یا هنگام امتحان دادن بیشتر دیده میشود.سردرد
استرس زیاد در کودک میتواند باعث ایجاد سردرد در کودک شود و این سردرد در زمان امتحانات تشدید میشود.دلدرد یا تهوع
اضطراب ممکن است قبل از امتحان باعث ناراحتی معده یا حالت تهوع در کودک شود.تعریق و لرزش
برخی کودکان که قبل از امتحان اضطراب زیادی را تجربه میکنند، ممکن است کف دستشان عرق کرده و یا دچار لرزش دست شوند. این ها واکنش بدن در نتیجه فشار و تنش در زمان اضطراب است.13 راهکار طلایی برای کاهش اضطراب امتحان در کودکان
۱. روش ” 15 دقیقه طلایی “
مادر یک تایمر ۱۵ دقیقه ای برای کودک قرار دهد و به او بگوید:” فقط تا زمانی که این تایمر زنگ بزنه ریاضی میخونیم، بعدش استراحت.” با این روش تمرکز کودک روی مبحث بالا میرود.۲. سناریوی ” امتحان آزمایشی در خانه “
یک امتحان کوتاه شبیه مدرسه در خانه برگزار کنید تا فضای امتحان برای کودک عادی شود. مثلا پدر زمان بگیرد و کودک پشت میز مثل جلسه واقعی به سوالها پاسخ دهد.۳. تکنیک ” تنفس 4-4-4 “
قبل از امتحان به کودک بگویید ۴ ثانیه نفس بکشد سپس ۴ نگه دارد و در آخر ۴ ثانیه آرام بیرون بدهد. این تمرین قبل از امتحان صربان قلب و استرس کودک را کاهش میدهد.
۴. سناریوی ” جمله قدرتمند “
از کودک بخواهید قبل از امتحان یک جمله مثبت تکرار کند. مثلا بگوید :” من آماده ام و میخواهم از پس امتحان بربیام.”۵. روش ” شروع از سوال آسان “
قبل از امتحان به کودک آموزش دهید ابتدا سوالات ساده را حل کند و سپس سراغ فکر کردن درمورد باقی سوالات برود. این کار باعث افزایش اعتماد به نفس و کاهش ترس شدید اولیه میشود.۶. سناریوی ” دفتر نگرانی “
نوشتن احساسات، ذهن را آرامتر میکند. از کودک بخواهید نگرانیهایش را قبل از امتحان روی کاغذ بنویسد. مثلا بنویسد:” میترسم ریاضی سخت باشه.”۷. تکنیک ” مرور شبانه کوتاه “
به جای مطالعه سنگین و بی خوابی درشب امتحان، کودک مرور کوتاهی روی مطالب داشته باشد.۸. سناریوی ” پاداش کوچک بعد از امتحان “
برای بعد از امتحان یک فعالیت ساده اما جذاب تعیین کنید. مثلا به کودک بگویید :” بعد از امتحان باهم بستنی میخوریم.” این کار فشار ذهنی کودک را کمتر میکند.۹. تکنیک ” هایلایت سه نکته مهم “
کودک قبل از امتحان فقط سه نکته اصلی درس را مشخص و مرور کند. این روش از شلوغ شدن ذهن و استرس ناشی از حجم زیاد مطالب جلوگیری میکند.۱۰. بازی ” معلم و دانش آموز “
از کودک بخواهید نقش معلم را بازی کند و درس را برای والدین توضیح دهد. وقتی کودک مطلبی را آموزش میدهد، احساس تسلط بیشتری پیدا میکند.
۱۱. تکنیک ” توقف افکار منفی “
به کودک یاد دهید هرزمان خواست بگوید:” من نمیتونم.” بلافاصله جمله را اصلاح کند. مثلا بگوید :” با تلاش و تمرین میتونم بهتر بشم.”۱۲. سناریوی ” آرام سازی قبل از خواب “
شب قبل از امتحان و هنگام خواب فضا را آرام و برای کودک داستان بخوانید یا داستان صوتی گوش دهد. این کار کیفیت خواب را بهتر و کودک را آرام میکند.۱۳. تکنیک ” قانون بدون سرزنش “
به هیچ عنوان از تهدید یا مقایسه کودک با همسالان خود استفاده نکنید. به جای اینکه بگویید:” اگر نمره پایین بگیری… ” بگویید:” مهم اینه که تلاش خودتو بکنی”جمعبندی
همانطور که گفتیم، اضطراب امتحان در کودکان یکی از مشکلات رایج دوران تحصیل است که اگر کنترل نشود میتواند بر عملکرد دانش آموز تاثیر منفی بگذارد. پیدا کردن علت این اضطراب از روی نشانه های روانی، رفتاری و جسمی و مدیریت آن با کمک راهکارهای بیان شده، میتواند به کودک احساس امنیت و آرامش دهد و در نهایت امتحان را بهجای یک تهدید به فرصتی برای یادگیری تبدیل کند. برای مطالعه منابع معتبر خارجی میتوانید به مطالعه بپردازید: Child Mind Institute Verywell Mindنویسندگان
فاطمه بقایی مقدم : کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی | مشاور مدرسه
فاطمه رکابساز: کارشناس آموزش ابتدایی ، آموزگار رسمی آموزش و پرورش
این مطلب با هدف افزایش آگاهی والدین و دانشآموزان نوشته شده و جایگزین ارزیابی یا مشاوره تخصصی نیست. اگر دانشآموز بین چند رشته مردد است یا نتیجه هدایت تحصیلی با علاقه و توانایی او هماهنگ نیست، بهتر است شرایط بهصورت اختصاصی بررسی شود.
