09395313183
شروع کلاس اول یکی از مهم‌ترین تغییرهای زندگی کودک است. کودک قرار است از محیط آشنای خانه یا پیش‌دبستانی وارد فضایی شود که در آن با معلم، همکلاسیها، قوانین، مسئولیت‌ها و برنامه روزانه جدید روبه‌رو می‌شود. طبیعی است که بعضی کودکان در روزها یا هفتههای قبل از مدرسه کمی هیجان، نگرانی یا بیقراری داشته باشند.
برای مدیریت استرس ورود به مدرسه لازم نیست صبر کنیم تا کودک در روز اول گریه کند یا از رفتن به مدرسه امتناع کند. بخش زیادی از نگرانی کودک را می‌توان از قبل، با ایجاد روتین، افزایش استقلال، آشناکردن او با محیط مدرسه و تمرین موقعیت‌های واقعی کاهش داد.
کودک ممکن است از «مدرسه» بهطور کلی نترسد، بلکه درباره یک بخش مشخص از آن نگرانی داشته باشد. برای مثال:
بنابراین اولین قدم این نیست که به کودک بگوییم «نگران نباش». بهتر است بفهمیم دقیقاً کدام قسمت مدرسه برای او نگران‌کننده است.
مقداری نگرانی، هیجان یا حتی گریه در روزهای ابتدایی مدرسه میتواند بخشی از سازگاری کودک با محیط جدید باشد. اما شدت، مدت و میزان تأثیر این نگرانی بر زندگی کودک اهمیت دارد.
اگر اضطراب با گذشت زمان کمتر نمی‌شود، کودک مرتب از مدرسه رفتن خودداری میکند یا نگرانی بر خواب، غذا خوردن، روابط یا فعالیتهای روزمره او اثر می‌گذارد، بهتر است علت دقیقتر بررسی شود.
اگر نشانه‌های کودک بیشتر از یک نگرانی معمول شروع مدرسه است، مقاله اضطراب و استرس کودکان کلاس اول را مطالعه کنید. آن مقاله بیشتر روی علائم، علت‌ها و زمان نیاز به ارزیابی تخصصی تمرکز دارد.
وقتی کودک می‌گوید «مدرسه نمی‌رم» یا «می‌ترسم»، بهجای اینکه فوراً او را قانع کنیم مدرسه هیچ ترسی ندارد، بهتر است با چند سؤال ساده بفهمیم نگرانی او چیست.
برای مثال:
وقتی کودک احساس کند حرفش شنیده می‌شود، راحت‌تر میتواند نگرانی خود را بیان کند و شما هم میتوانید برای همان مسئله راهکار پیدا کنید.
برای بعضی کودکان، سخت‌ترین بخش ورود به مدرسه خود کلاس نیست؛ بلکه جداشدن از والد است. در این شرایط، بهتر است جدایی به شکل کوتاه، مشخص و قابل پیشبینی انجام شود.
به کودک توضیح دهید:
اگر قرار است برای اولین بار چند ساعت از شما جدا بماند، میتوانید قبل از شروع مدرسه جدایی‌های کوتاه را در محیط‌های امن تمرین کنید.
در لحظه خداحافظی بهتر است کوتاه، گرم و مطمئن باشید. مثلاً:
«دوستت دارم. الان میری پیش معلمت و بعد از تعطیلی میام دنبالت.»
خداحافظی‌های طولانی، برگشتن چندباره یا رفتن بدون خداحافظی میتواند جدایی را برای بعضی کودکان سختتر کند.
اگر ترس اصلی کودک جداشدن از شماست، راهنمای اضطراب جدایی در مدرسه را نیز مطالعه کنید.
محیط جدید وقتی استرس‌زاتر می‌شود که کودک هیچ تصوری از آن نداشته باشد. اگر مدرسه اجازه می‌دهد، قبل از شروع کلاس‌ها کودک را با بخش‌های اصلی محیط آشنا کنید.
در حد امکان به او نشان دهید:
اگر امکان بازدید از داخل مدرسه وجود ندارد، حتی عبور از مسیر مدرسه، دیدن ساختمان از بیرون یا صحبت درباره مراحل روز میتواند به قابل‌پیش‌بینی‌تر شدن محیط کمک کند.
در دوره جامع آمادگی کلاس اول نیز یک بخش کامل به آشناکردن تدریجی کودک با مدرسه و همکاری والد با محیط آموزشی اختصاص داده شده است.
کودک نیازی ندارد همه جزئیات مدرسه را بداند. فقط چند اتفاق اصلی روز را برای او توضیح دهید:
هدف این است که کودک بداند «بعدش چه می‌شود» و احساس نکند وارد محیطی کاملاً ناشناخته شده است.
یکی از اشتباه‌های رایج این است که تنظیم خواب را به شب قبل از مدرسه موکول کنیم. اگر کودک در تعطیلات دیر می‌خوابیده و دیر بیدار می‌شده، تغییر ناگهانی میتواند صبح مدرسه را دشوارتر کند.
بهتر است از حدود یک تا دو هفته قبل، ساعت خواب و بیداری را به‌تدریج به برنامه مدرسه نزدیک کنید.
در کنار خواب، بهتر است ساعات پایانی شب آرام‌تر شود و استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون نیز مدیریت شود.
در دوره آمادگی کلاس اول رشدینو، بخش مستقلی برای تنظیم خواب، روتین صبح و مدیریت صفحه‌نمایش در نظر گرفته شده است.
یک یا دو بار قبل از شروع رسمی مدرسه، صبح را شبیه روز واقعی تمرین کنید:
این تمرین به شما نشان می‌دهد کدام بخش صبح بیشتر زمان می‌برد و کجا احتمال بحث یا عجله وجود دارد.
وقتی کودک برای بسیاری از کارهای روزمره هنوز کاملاً به والد وابسته است، مدرسه میتواند برای او اضطراب‌آورتر باشد.
قبل از شروع مدرسه، فرصت دهید کودک به‌تدریج بعضی کارها را خودش انجام دهد:
اگر می‌خواهید بدانید کودک قبل از کلاس اول بهتر است چه مهارت‌هایی را تمرین کرده باشد، مقاله مهارت‌های آمادگی کلاس اول را بخوانید.
اگر نگرانی کودک بیشتر مربوط به سرویس بهداشتی است، راهنمای دستشویی رفتن در مدرسه را نیز ببینید.
برای آماده‌کردن کودک لازم نیست او را پشت میز بنشانید. بسیاری از موقعیت‌های مدرسه را می‌توان با بازی تمرین کرد.
یک بار شما نقش معلم را بازی کنید و کودک دانش‌آموز باشد. دفعه بعد نقش‌ها را عوض کنید.
میتوانید این موقعیت‌ها را تمرین کنید:
هدف این نیست که کودک جمله‌ها را حفظ کند؛ هدف این است که بداند در موقعیت‌های مختلف میتواند کاری انجام دهد.
بعضی کودکان بیشتر از خود مدرسه، از این نگران‌اند که نتوانند دستورها را دنبال کنند، بنشینند، نوبت را رعایت کنند یا پاسخ درست بدهند.
میتوانید با بازی‌های ساده مهارت‌هایی مثل توجه، حافظه کاری و کنترل تکانه را تمرین کنید؛ مثلاً:
هدف، آموزش رسمی و فشار درسی نیست؛ بلکه ایجاد تجربه‌های کوچک موفقیت و افزایش احساس توانمندی کودک است.
شب قبل از مدرسه زمان آموزش‌دادن چیزهای جدید یا صحبت‌های طولانی درباره اهمیت مدرسه نیست. هدف این است که صبح فردا تا حد ممکن آرام و قابل‌پیش‌بینی باشد.
صبح مدرسه بهتر است کمی بیشتر از حالت عادی زمان داشته باشید تا تأخیر و عجله به نگرانی کودک اضافه نشود.
از کودک مرتب نپرسید:
«استرس داری؟ می‌ترسی؟ مطمئنی میری؟»
این سؤال‌ها ممکن است توجه کودک را بیشتر روی نگرانی متمرکز کنند.
بهتر است صبح را عادی، منظم و تا حد امکان آرام نگه دارید.
خداحافظی مناسب بهتر است سه ویژگی داشته باشد:
برای مثال:
«دوستت دارم. الان میری کلاس و بعد از تعطیلی همین‌جا میام دنبالت.»
سپس آغوش، خداحافظی و حرکت.
اگر کودک گریه کرد، میتوانید احساس او را تأیید کنید:
«می‌بینم جداشدن برات سخته. معلم کنارت هست و من بعد از مدرسه برمی‌گردم.»
اما بهتر است خداحافظی را بارها تکرار نکنید.
کودک بعد از چند ساعت حضور در محیط جدید ممکن است خسته، گرسنه یا کمحوصله باشد. بنابراین بهتر است همان لحظه او را با سؤالهای متعدد روبه‌رو نکنید.
ابتدا:
بعداً میتوانید سؤالهای کوچک و مشخص بپرسید:
اگر کودک تمایلی به صحبت ندارد، او را مجبور نکنید.
ورود به مدرسه خودش یک تغییر بزرگ است. اگر امکان دارد، در روزهای اول فعالیتهای اضافی و برنامه‌های فشرده را کمتر کنید.
ثبات در روتین به کودک کمک میکند بداند هر روز چه اتفاقی می‌افتد.
اگر کودک امروز راحت‌تر وارد کلاس شد، خودش از معلم کمک خواست یا وسایلش را مدیریت کرد، همان رفتار مشخص را تحسین کنید.
اگر کودک نگرانی مشخصی دارد، بهتر است معلم یا مشاور مدرسه از آن اطلاع داشته باشد تا حمایت مدرسه و خانه هماهنگ باشد.
بهجای شروع بحث، تهدید یا تلاش برای قانع‌کردن فوری کودک، ابتدا مشخص کنید از کدام بخش مدرسه اجتناب میکند.
میتوانید بپرسید:
اگر امتناع از مدرسه مداوم است یا همراه با علائم شدید اضطراب دیده می‌شود، آن را صرفاً لجبازی در نظر نگیرید و مسئله را دقیقتر بررسی کنید.
مقداری نگرانی در شروع مدرسه میتواند بخشی از سازگاری طبیعی باشد. اما اگر شرایط با گذشت زمان بهتر نمی‌شود یا زندگی روزمره کودک را مختل میکند، بهتر است مسئله دقیقتر بررسی شود.
برای مثال:
در این شرایط، مقاله علائم اضطراب کلاس اول را مطالعه کنید و در صورت نیاز برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.
در دوره جامع آمادگی کلاس اول رشدینو موضوعاتی مثل خواب و روتین صبح، استقلال، دستشویی مدرسه، توجه، مهارت‌های اجتماعی، اضطراب جدایی، آشنایی با مدرسه، روز اول و سازگاری ماه‌های نخست به‌صورت مرحله‌به‌مرحله آموزش داده شده‌اند.
اگر امکان دارد، از حدود یک تا دو هفته قبل روتین خواب و صبح را به‌تدریج به برنامه مدرسه نزدیک کنید. اگر زمان کمتری دارید، حتی چند روز تمرین روتین، آشنایی با مسیر و آماده‌کردن وسایل هم میتواند مفید باشد.
مقداری نگرانی یا گریه کوتاه‌مدت میتواند در شروع یک محیط جدید دیده شود. اگر گریه شدید، مداوم یا همراه با امتناع از مدرسه است، بهتر است علت دقیقتر بررسی شود.
احساس او را بپذیرید و علت نگرانی را بررسی کنید، اما اگر مسئله‌ای جدی یا خطر واقعی وجود ندارد، تا حد امکان برنامه مدرسه را ثابت نگه دارید. امتناع مکرر یا شدید نیاز به بررسی بیشتری دارد.
خداحافظی بهتر است کوتاه، گرم و قابل‌پیش‌بینی باشد. طولانی‌کردن جدایی یا برگشتن چندباره میتواند آن را برای بعضی کودکان دشوارتر کند.
ابتدا اجازه دهید کمی استراحت کند. بعد سؤالهای کوچک و مشخص مثل «امروز چه چیزی برات جالب بود؟» یا «کدام قسمت روز سختتر بود؟» معمولاً از سؤال کلی «مدرسه چطور بود؟» جواب بهتری می‌گیرند.
لزومی ندارد تمام روز درباره مدرسه صحبت کنید. بهتر است به سؤالهای کودک پاسخ دهید، نگرانیهای مشخص او را بررسی کنید و باقی زمان را به فعالیتهای معمول و بازی اختصاص دهید.
اگر اضطراب شدید یا مداوم است، باعث امتناع از مدرسه می‌شود یا بر خواب، سلامت جسمانی، یادگیری و روابط کودک اثر گذاشته است، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
مدیریت استرس ورود به مدرسه به معنای حذف کامل نگرانی کودک نیست. هدف این است که مدرسه برای کودک قابل‌پیش‌بینی‌تر شود و او بداند برای موقعیت‌های جدید چه کاری میتواند انجام دهد.
تنظیم خواب، آشنایی با مدرسه، تمرین موقعیت‌های واقعی، افزایش استقلال، آماده‌کردن وسایل از شب قبل، خداحافظی کوتاه و حفظ روتین در هفته اول مجموعه‌ای از اقدامات ساده اما مهم هستند.
اگر می‌خواهید علاوه بر کاهش استرس، همه ابعاد آمادگی کودک را بررسی کنید، راهنمای جامع آمادگی ورود به مدرسه نیز میتواند مکمل این مقاله باشد.
کارشناس ارشد بالینی و مشاور مدرسه
