09395313183
آموزش جمع و تفریق به کودکان زمانی مؤثرتر است که کودک قبل از دیدن علامت‌های «+» و «−»، مفهوم اضافه شدن و کم شدن را با اشیای واقعی تجربه کند. هدف در شروع کار حفظ کردن جواب‌ها نیست؛ کودک باید بفهمد وقتی چیزی به یک مجموعه اضافه می‌شود تعداد بیشتر می‌شود و وقتی چیزی از آن برداشته می‌شود تعداد کمتر می‌شود.
اگر کودک هنوز در شمارش، تناظر یک‌به‌یک یا درک «بیشتر و کمتر» مشکل دارد، بهتر است ابتدا سراغ مهارت‌های پایه ریاضی پیش‌دبستانی بروید و بعد جمع و تفریق را شروع کنید. آموزش باید متناسب با سطح واقعی کودک باشد، نه صرفاً سن تقویمی او.
قبل از شروع جمع و تفریق رسمی، بهتر است کودک بتواند مجموعه‌های کوچک را بشمارد، هر شیء را فقط یک‌بار در شمارش حساب کند و تفاوت «بیشتر»، «کمتر» و «برابر» را تا حدی درک کند. اگر هنوز برای شمردن سه یا چهار شیء چند بار یک شیء را می‌شمارد، عجله برای آموزش علامت‌های ریاضی معمولاً کمک‌کننده نیست.
راهنمای What Works Clearinghouse وابسته به مؤسسه علوم آموزش آمریکا توصیه می‌کند آموزش عدد و عملیات برای کودکان خردسال بر اساس یک روند رشدی و از مفاهیم ملموس به سمت نمایش‌های نمادین پیش برود. به همین دلیل، دست‌ورزی و مسئله‌های واقعی نقطه شروع مناسبی هستند.
اول مفهوم. فرض کنید سه مهره روی میز است و کودک دو مهره دیگر اضافه می‌کند. قبل از اینکه عبارت «۳ + ۲ = ۵» را بنویسید، از او بپرسید: «اول چند مهره داشتیم؟ چند تا اضافه کردیم؟ حالا چند تا داریم؟»
وقتی کودک بارها موقعیت «اضافه شدن» را با اشیای واقعی تجربه کرد، می‌توانید علامت «+» را به عنوان راه کوتاه نوشتن همان اتفاق معرفی کنید. برای تفریق هم ابتدا موقعیت «برداشتن» و «کم شدن» را تجربه کنید و بعد سراغ علامت «−» بروید.
برای شروع لازم نیست وسیله آموزشی خاصی بخرید. مهره، مداد، میوه، لگو، درِ بطری یا حتی قاشق‌های آشپزخانه می‌توانند ابزار آموزش باشند.
مثلاً دو قطعه لگو بگذارید و یک قطعه دیگر اضافه کنید. از کودک بپرسید: «اول چند تا داشتیم؟ یکی اضافه کردیم؛ حالا چند تا داریم؟» سپس اجازه دهید خودش همه قطعه‌ها را بشمارد.
بعد از چند بار تمرین، از سؤال‌های ساده روزمره استفاده کنید: «دو ماشین داری و من یکی دیگر به تو بدهم، چند ماشین داری؟» یا «سه مداد اینجاست و دو مداد دیگر بیاوریم، حالا چند تا داریم؟»
تفریق برای بسیاری از کودکان زمانی قابل فهم می‌شود که واقعاً چیزی از یک مجموعه برداشته شود. پنج مهره روی میز بگذارید، دو مهره را کنار بکشید و از کودک بپرسید چند مهره باقی مانده است.
می‌توانید از موقعیتهای طبیعی هم استفاده کنید: «پنج تکه میوه داشتیم، یک تکه را خوردی؛ چند تا ماند؟» این نوع سؤال‌ها به کودک کمک می‌کنند تفریق را به عنوان یک اتفاق واقعی ببیند، نه فقط یک علامت روی کاغذ.
چند اسباب‌بازی را به عنوان کالا بچینید و از دکمه یا مهره به عنوان پول استفاده کنید. کودک برای «خرید» باید تعداد مشخصی مهره بدهد یا بعد از گرفتن چند مهره حساب کند چند عدد برایش باقی مانده است.
کودک یک بار تاس می‌اندازد و به همان تعداد مهره برمی‌دارد. بار دوم دوباره تاس می‌اندازد و مهره‌های جدید را اضافه می‌کند. در پایان با شمردن همه مهره‌ها جمع را پیدا می‌کند. برای تفریق می‌توانید از یک مجموعه ثابت شروع کنید و به اندازه عدد تاس از آن کم کنید.
در زمان میان‌وعده از خوراکی‌های کوچک استفاده کنید. مثلاً چهار تکه میوه بگذارید و بعد یکی اضافه یا کم کنید. بهتر است بازی کوتاه باشد و به زمان غذا خوردن فشار آموزشی تبدیل نشود.
با چند لگو یک قطار بسازید. دو واگن دیگر اضافه کنید و از کودک بخواهید تعداد کل را پیدا کند. سپس چند قطعه را جدا کنید و تعداد باقی‌مانده را بشمارید.
مسئله را به یک داستان کوتاه تبدیل کنید: «سه پرنده روی درخت بودند، دو پرنده دیگر آمدند. حالا چند پرنده داریم؟» برای تفریق: «پنج پرنده بودند، دو تا پرواز کردند؛ چند تا ماندند؟» کودک می‌تواند پاسخ را با مهره، انگشت یا نقاشی نشان دهد.
خیر. در شروع یادگیری، انگشت‌ها یکی از ابزارهای طبیعی کودک برای نمایش مقدار هستند. می‌توانید اجازه دهید کودک از انگشت، مهره، نقاشی یا خط‌های شمارش استفاده کند. هدف این است که بهتدریج رابطه میان مقدارها را بفهمد و راه‌های مختلف حل را تجربه کند.
اول یک مرحله عقب‌تر بروید. بررسی کنید آیا کودک شمارش صحیح، تناظر یک‌به‌یک و مفهوم مقدار را می‌فهمد یا نه. مسئله را با اعداد کوچک‌تر و اشیای واقعی نشان دهید و به جای چند روش هم‌زمان، یک روش ساده را تکرار کنید.
یک اشتباه یا کند بودن در یادگیری به‌تنهایی به معنی وجود اختلال یادگیری نیست. اگر دشواری کودک مداوم است و در چند مهارت پایه تحصیلی دیده می‌شود، بهتر است موضوع دقیق‌تر بررسی شود.
جمع ذهنی زمانی معنا پیدا می‌کند که کودک ابتدا راه‌های ملموس حل را تجربه کرده باشد. وقتی کودک برای مثال می‌داند «۲ و ۳ با هم ۵ می‌شوند» و می‌تواند این رابطه را با مهره، انگشت یا تصویر توضیح دهد، می‌توان کم‌کم از او خواست بعضی مسئله‌های بسیار ساده را بدون ابزار حل کند.
هدف سرعت نیست. بهتر است از کودک بپرسید «چطور فهمیدی؟» تا روش فکر کردن او را بشنوید.
تمرین‌های کوتاه در موقعیتهای واقعی معمولاً کاربردی‌تر از یک جلسه طولانی هستند. هنگام چیدن میز، خرید، تقسیم خوراکی، بازی با لگو یا مرتب کردن اسباب‌بازی‌ها می‌توانید سؤال‌های ساده عددی مطرح کنید.
اگر می‌خواهید مسیر مهارت‌های پایه ریاضی را از شمارش و مفهوم عدد تا الگو و مقایسه یکجا ببینید، مقاله آموزش ریاضی پیش‌دبستانی صفحه مادر این خوشه است.
برای والدینی که می‌خواهند آمادگی‌های لازم قبل از شروع مدرسه را به شکل مرحله‌به‌مرحله تمرین کنند، دوره جامع آمادگی ورود به کلاس اول نیز می‌تواند مسیر ساختاریافته‌تری در اختیارشان قرار دهد.
سن ثابت و یکسانی برای همه کودکان وجود ندارد. بهتر است وقتی کودک شمارش، تناظر یک‌به‌یک و مفهوم مقدار را تا حد مناسبی فهمیده است، با مسئله‌های بسیار ساده و اشیای واقعی شروع کنید.
بله، اما بعد از شکلگیری درک مفهومی. کودک ابتدا باید بتواند مسئله را با اشیا، انگشت یا تصویر توضیح دهد و سپس بهتدریج بعضی محاسبات ساده را ذهنی انجام دهد.
از ترکیب کردن دو مجموعه واقعی، داستانهای عددی، مهره، لگو و موقعیتهای روزمره استفاده کنید و از کودک بخواهید توضیح دهد چه اتفاقی برای تعداد اشیا افتاده است.
بازیهایی با اعداد کوچک و ابزار ملموس مثل تاس و مهره، فروشگاه خانگی، قطار لگویی و داستانهای عددی مناسباند. سطح بازی باید بر اساس مهارت فعلی کودک تنظیم شود.
کارشناس ارشد بالینی و مشاور مدرسه
