لکنت زبان در کودکان چیست و چه شکلی دیده میشود؟
لکنت یک اختلال در روانی گفتار است. ممکن است کودک صدا یا هجایی را تکرار کند، صدا را بکشد، در شروع کلمه مکث یا گیر داشته باشد، یا هنگام گفتن کلمه‌ای که می‌خواهد بگوید تنش نشان دهد. گاهی کودک از واژه‌های خاصی دوری میکند یا جمله را عوض میکند تا با دشواری گفتاری روبه‌رو نشود.
مشاهده این رفتارها بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست. گفتار کودکان در دوره رشد گاهی با مکث، تکرار واژه یا بازسازی جمله همراه است. متخصص گفتار و زبان، نوع و تکرار ناروانی، مدت آن، واکنش کودک و اثرش بر ارتباط روزمره را کنار هم بررسی میکند.
تفاوت ناروانی طبیعی گفتار با لکنت چیست؟
در ناروانی‌های معمول دوره رشد، کودک ممکن است یک واژه یا عبارت را تکرار کند، مکث کند یا وسط جمله نظرش را عوض کند. در لکنت، تکرار صدا یا هجا، کشیده‌شدن صدا یا گیرکردن در شروع واژه می‌تواند بیشتر دیده شود؛ گاهی هم کودک برای بیرون‌آوردن کلمه تلاش میکند یا از حرفزدن در موقعیتهایی اجتناب میکند. مرز این دو همیشه برای خانواده روشن نیست؛ بنابراین اگر نگرانی ادامه دارد، ارزیابی تخصصی راه مطمئن‌تری از حدس‌زدن است.
چرا لکنت در مدرسه ممکن است بیشتر به چشم بیاید؟
در کلاس، کودک ممکن است هنگام پاسخدادن، معرفی خود، بلندخوانی یا حرفزدن با همسالان فشار بیشتری احساس کند. رفتار گفتار هم می‌تواند با موقعیت تغییر کند؛ کمتر دیده‌شدن لکنت در خانه لزوماً به معنی نبودن دشواری در مدرسه نیست. از سوی دیگر، عجله، قطع‌کردن حرف کودک یا واکنش منفی همکلاسی‌ها می‌تواند تجربه حرفزدن را برای او سخت‌تر کند. این موضوع تقصیر کودک یا والدین نیست.
والدین و معلم هنگام لکنت چه واکنشی داشته باشند؟
- با آرامش گوش کنید و برای کامل‌کردن جمله کودک عجله نکنید.
- به محتوای حرف او توجه کنید، نه فقط به روان یا ناروان‌بودن گفتار.
- به کودک دستورهایی مثل «آرامتر بگو»، «نفس بکش» یا «از اول بگو» ندهید؛ این جمله‌ها ممکن است توجه او را به دشواری گفتار بیشتر کند.
- برای پاسخدادن، زمان کافی بدهید و در گفت‌وگوها نوبت‌ها را رعایت کنید.
- با اجازه کودک و راهنمایی گفتاردرمانگر، معلم را از راهکارهای حمایتی آگاه کنید؛ کودک را در کلاس ناخواسته در مرکز توجه قرار ندهید.
اگر کودک درباره لکنت خودش حرف می‌زند، می‌توانید بدون قضاوت بگویید: «من گوش می‌دم؛ وقت داریم.» لازم نیست موضوع را پنهان کنید یا برای روان‌گویی به او پاداش و برای لکنت سرزنش بدهید.
چه رفتارهایی ممکن است تجربه گفتوگو را دشوارتر کند؟
سرزنش، تمسخر، عجله‌دادن، قطع‌کردن جمله، کامل‌کردن واژه به جای کودک و وادارکردن او به تکرار جلوی دیگران کمکی به احساس امنیت در گفتوگو نمی‌کند. همچنین از مقایسه با خواهر و برادر یا همکلاسی‌ها بپرهیزید. هدف خانواده این نیست که در خانه درمان انجام دهد؛ هدف ایجاد فرصت گفت‌وگوی محترمانه و پیگیری ارزیابی مناسب است.
چه زمانی مراجعه به گفتاردرمانگر لازم است؟
اگر ناروانی حدود سه تا شش ماه ادامه داشته، کودک هنگام حرفزدن تنش یا تقلا نشان می‌دهد، از صحبت‌کردن دوری میکند، از گفتارش ناراحت است، سابقه خانوادگی لکنت وجود دارد یا ارتباط و مشارکت او در خانه و مدرسه تحت تأثیر قرار گرفته، با گفتاردرمانگر مشورت کنید. لازم نیست برای همه این نشانه‌ها هم‌زمان صبر کنید. متخصص گفتار و زبان با توجه به سن، زبان‌هایی که کودک استفاده میکند، سابقه خانوادگی، نمونه گفتار و اثر موضوع بر زندگی کودک تصمیم می‌گیرد که پایش یا مداخله مناسب است.
راهنمای مؤسسه ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD) و درگاه بالینی انجمن گفتار و شنوایی آمریکا (ASHA) نیز بر ارزیابی گفتار و زبان، بررسی واکنش و مشارکت کودک و انتخاب حمایت متناسب با نیاز او تأکید می‌کنند.
اگر لکنت با اضطراب یا دوری از مدرسه همراه شده چه کنیم؟
در صورت نگرانی از اضطراب، کاهش مشارکت یا دشواری رفتاری هم‌زمان، می‌توانید در کنار پیگیری گفتاردرمانی، از ارزیابی مشکلات رفتاری و اضطرابی کودکان و نوجوانان برای بررسی بخش روان‌شناختی کمک بگیرید. این ارزیابی جایگزین گفتاردرمانی یا تشخیص اختلال گفتار نیست.
پرسش‌های پرتکرار
لکنت کودک از چه سنی نگرانکننده است؟
سن بهتنهایی تعیینکننده نیست. مدت ناروانی، نوع آن، تنش هنگام گفتار، سابقه خانوادگی و اثر آن بر احساس و مشارکت کودک مهماند. اگر ناروانی چند ماه ادامه دارد یا کودک از حرفزدن دوری میکند، زودتر مشورت کنید.
آیا استرس باعث لکنت میشود؟
لکنت را نباید به استرس یا رفتار والدین نسبت داد. موقعیتهای پرفشار ممکن است روانی گفتار را برای بعضی کودکان دشوارتر کند، اما ارزیابی علت و نیاز کودک بر عهده گفتاردرمانگر است.
به کودکی که لکنت دارد بگوییم آرامتر صحبت کند؟
بهتر است بهجای دستور مستقیم، خودتان با آرامش گوش کنید، حرفش را قطع نکنید و برای پاسخدادن زمان بدهید. راهبردهای درمانی را با گفتاردرمانگر هماهنگ کنید.
برای لکنت کودک مدرسهای با معلم چه هماهنگیای لازم است؟
با رضایت کودک، درباره موقعیتهایی که برای او سخت است با معلم گفتوگو کنید. از معلم بخواهید برای پاسخدادن زمان بدهد، صحبت کودک را کامل نکند و از وادارکردن او به بلندخوانی ناگهانی یا سخنرانی بدون آمادگی بپرهیزد. توصیه دقیق باید با گفتاردرمانگر کودک هماهنگ شود.
یادآوری: این مطلب آموزشی است و جای تشخیص یا ارزیابی گفتار و زبان را نمی‌گیرد. برای تصمیم‌گیری درباره لکنت کودک با گفتاردرمانگر واجد صلاحیت مشورت کنید.
